Dördüncü Ders

ЕПЛlАНЭ ГУКЪИНЭ

DÖRDÜNCÜ DERS

 

Adigebze de dilin ses dili olması nedeniyle sesler aynı zamanda birer sözcüktürler. Birkaç sesten oluşan sözcükler aslında ifade ettiği şeyi anlatan dizili sözcüklerdir.

Bu nedenle her sesin anlatmak istediğine seslerin anlamlarından  gidilebilir. Seslerin hangi kurallara göre işlediği de sesler anlaşıldıkça kendini ortaya  koyar. Cümleler genel olarak karmaşık gibi görünse de onun nedeni dil değildir.

Bizim kök kelime dil öğrenimine şartlanmışlığımız ile ilgilidir.Basit bir örnek olması bakımından mesela at sözcüğünü ele alalım. At ama nereye atalım. Altına üstüne yanına yere bir çoğulun içine veya bir çevirmenin içine gibi detaylar ses yani  sözcük olarak birleşir ve yeni sözcük oluşur. Kısaca açıklama yapılmış olur.

Buradan da anlaşılacağı üzere telaffuz önem arzeder. Telaffuzu ses çıkışları  çok iyi çalışılmadan ifade etmek mümkün görünmez. En ufak ses farklılıkları  sözcüğün anlamını değiştirir.

 

Дж дж

Türkçe c sesi ile aynı sesi verir, cı diye okunur.

 

джы   джэ   джа   джанэ   джабэ   джыдэ
джэд   шэмэдж   шэдж   бзаджэ   бзаджэнаджэ

        
    

джы oku
джыдэ nacak
джанэ gömlek
еджэн birini çağırmak
еджэн okumak
джабэ yamaç
джэд tavuk
шэдж derin olmayan
бзаджэ yaman ( dili kırıcı olan)


 
 

Дз дз

dz seslerinin bileşeni şeklinde bir sestir, dzı şeklinde okunur,
ses öğreticiden alınmalıdır.


 
 

дзы   дзэ   дза   дзу   бадзэ   дэдзэ   тедзэ
идзэ   хэдз   нэдз   быдз    зыщыдзэ   дэдзей   пыдзэ


 
 

дзэ ordu
дзэ diş
дзы at (emir)
бадзэ sinek
зэрыдзэн düğümlemek
дзажэ kaburga
псыдзэ sel
дзахъэ seyrek dişli
сэ bıçak
дзасэ şiş


 

Г г

Türkçe g sesi ile aynıdır, gı diye okunur , bu dilde bu sesin geçtiği
sözcükler yoktur. Diğer dillerden giren sözcükleri yazmak için kullanılır.


 

Гу гу

gu tek ses birbirine ulanmış şekildedir, guı diye okunur.


 

гу   гуэ   гуа   гуапэ   гуанэ   пагуэ   дагуэ
нагуэ   джэгу   гуэгуш   гукъинэ    гумахэ    гуэдз    


      
 

гу kalp
гуэ keskin olmayan, sivri olmayan
гуапэ mutluluk
гуауэ mutsuzluk
пагуэ ucu küt olan
нагуэ gözleri iyi görmeyen
джэгу oyun, düğün
гукъинэ ders , alınması gereken ibret, hatırlanması gerekli şey
гумахэ yufka yürekli
гуэдз  buğday

 

l

Kendisi herhangi bir sesi göstermez. Önüne geldiği sesli harfleri
kesik ve kısa okutur. Sonuna geldiği sessiz harfleri de ezik okutur.

 

       lы   lуэрыlуатэ   lуданэ    lупэ   lунэ
жыlэ    жаlэ   жеlэ   пыlэ   lэнэ    lэдэ   гушыlэ   lудэ


     

ağız
lданэ iplik
lущабэ hoş, yumuşak sesli
lупэ dudak
lуэрыlуатэ söylene gelen hikayeler . Sözlü edebiyat
гушыlэ şaka
lэнэ masa
lэдэ kerpeten
пыlэ şapka
жыlэ söyle
жеlэ söylüyor
жаlэ söylüyorlar
жиlащ söyledi
жаlащ söylediler


 

Мыр джыдэщ Bu nacaktır.
Ар жанщ O keskindir.


 

Джыдэр жан хьэмэ дзагуэ? Nacak keskin mi yoksa kör mü?
Дзагуэщ Kör. (keskin değil)

 

Динэ и набдзэхэр сыту дах Dinenin kaşları ne güzel.
Динэ идзэхэри дахэщ. Dine'nin dişleri de güzeldir.

 


 

Хэт и набдзэхэр дахэ? Kimin kaşları güzel?
Динэ и набдзэхэр дахэщ Dine nin kaşları güzeldir.



 

Мыр сыт? Bu nedir?
Ар джэдщ O tavuktur.
Мыр хэт и джэд? Bu kimin tavuğu?
Ар нанэ и джэдщ O ninenin tavuğudur.
Динэ джэдхэр джэдэщым шэ Dine tavukları kümese götür.


 

Мыр lэнэщ. Bu masadır.
lэнэр дахэщ Masa güzeldir.

 

Уэ анэшхуэ уиlэ? Senin büyük annen var mı?
Анэшхуэи адэшхуэи си!эщ. Büyükannem de büyükbabam da var.

 

Динэ уи анэшхуэр дэнэ щыlэ? Dinenin büyükannesi nerede?
Хадэм итщ Bahçede.


 

Динэ, уи адэр дэнэ щыlэ? Dinenin babası nerede?
Бжэlупэм lутщ Kapının önünde.


 

Мыр мыlэрысэщ. Bu elmadır.
Мыlэрысэр сыту дахэ. Elma ne güzel.
Мыlэрысэр сыту ин Elma ne büyük.
Сыту инушхуэ. Ne kadar kocaman.


 

Мы мыlэрысэхэр хэт и мыlэрысэ? Bu elmalar kimin elması?
Ахэр Нэжан и мыlэрысэхэщ Onlar Nejan'ın elmalarıdır.



 

Ben İstanbulda okuyorum.
Сэ Истанбул сыщоджэ.
Уэ Истанбул ущоджэ.
Ар Истанбул щоджэ
Дэ Истанбул дыщоджэ.
Фэ Истанбул фыщоджэ
Ахэр Истаебул щоджэхэ.
Ben İstanbulda okudum
Сэ Истанбул сыщеджащ
Уэ Истанбул ущеджащ.
Ар Истанбул щеджащ
Дэ Истанбул дыщеджащ
Фэ Истанбул фыщеджащ
Ахэр Истанбул щеджахэщ.




 

Ben İstanbulda okuyacağım.
Сэ Истанбул сыщеджэнущ.
Уэ Истанбул ущеджэнущ.
Ар Исьанбул щеджэнущ.
Дэ Истанбул дыщеджэнущ.
Фэ Истанбул фыщеджэнущ.
Ахэр Истанбул щеджэнухэщ.
Ben İstanbulda okurum.
Сэ Истанбул сыщеджэнщ.
Уэ Истанбул ущеджэнщ.
Ар Истанбул щеджэнщ.
Дэ Исьанбул дыщеджэнщ.
Фэ Истанбул фыщеджэнщ.
Ахэр Истанбул щеджэнхэщ.



 

Мазэ дэнэ щеджэрэ? Maze nerede okuyor?
Ар Истанбул щоджэ O İstanbulda okuyor



 

Уэ дэнэ ущеджэрэ? Sen nerede okuyorsun?
Сэ Анкара сыщоджэ.  Ben Ankara'da okuyorum.



Burada açıkça görüldüğü gibi isimlerin de olmak de okumak
gibi durumları fiil başına gelen щ ön eki ile veriliyor.

Мыlэрысэр дэнэ щыпшха?  Elmayı nerede yedin?
Хадэм щысшхащ Bahçede yedim.


 

Мы усэ дахэр дэнэ щыптха? Bu güzel şiiri nerede yazdın?
Унэм щыстхащ. Evde yazdım.


 

Шей дефэн? Çay içermiyiz?
Дефэнщ  İçeriz.
Дэнэ дыщефэн? Nerede içeriz?
Унэм дыщефэнщ. Evde içeriz.
Хадэм дыщефэнщ. Bahçede içeriz.

 

Шей фефэн? Çay içermisiniz?
Дефэнщ.  İçeriz.
Дэнэ фыщефэн? Nerede içersiniz?
Унэм дыщефэнщ. Evde içeriz.


 

Дэнэ ущытхэрэ? Nerede yazıyorsun?
lэнэм сыщотхэ Masada yazıyorum.

 

Фышхэн? Yemek yermisiniz?
Дышхэнщ Yeriz.
Дэнэ фыщышхэн? Nerede yersiniz?
lэнэм дыщышхэнщ. Sofrada (masada ) yeriz.


 

Сэ си мыlэрысэр lэнэм щысшхынущ Ben elmamı masada yiyeceğim.
Уэ щэ? Ya sen?
Сэри lэнэм щысшхынущ. Ben de masada yiyeceğim.
Сэ хадэм щысшхынущ. Ben bahçede yiyeceğim.


 

Мыlэрысэ пшха? Elma yedin mi?
Мыlэрысэр пшха? Elmayı yedin mi?
Уи мыlэрысэр пшха? Elmanı yedin mi?
Уи мыlэрысэхэр пшха? Elmalarını yedin mi?
Мыlэрысэ дахэ пшха? Güzel elma yedin mi?
Мыlэрысэ дахэр пшха? Güzel elmayı yedin mi?
Уи мыlэрысэ дахэр пшха? Güzel elmanı yedin mi?
Уи мыlэрысэ дахэхэр пшха? Güzel elmalarını yedin mi?
Сшхащ. Yedim.


 

Мыlэрысэ шхы.  Elma ye.
Шей ефэ. Çay iç.
Шэ ефэ Süt iç.
Псы ефэ. Su iç.
Мыlэрысэр умышх Elma yeme
Мы мыlэрысэр умышх Bu elmayı yeme
Шей уемыфэ Çay içme.

 
 

Шейр уемыфэж Çayı içip bitirme.
Мыlэрысэр умышхыж. Elmayı yiyip bitirme.


 

Мыlэрысэр Данэ ишхыжащ. Elmayı Dane yiyip bitirdi.



 

Псынэм псы дыщефэн? Gözeden su içelim mi?
Дыщефэнщ İçelim.( orada )


 

Хадэм мыlэрысэ щытшхын? Bahçede elma yiyelim mi?
Щытшхынщ. Yiyelim.
Щыфшх Yiyin.( Orada)


 

Шей фефэ Çay için.
Шэ фефэ. Süt için.
Псы фефэ Su için.
Мыlэрысэ фшхы. Elma yiyin.

 

Мыlэрысэ зырыз фшхыж. Birer elma daha yiyin.
Шей зырыз фефэж. Birer çay daha için


 

п

harfi önü ucu ifade eder дз-- harfi de atmayı takmayı anlatır

 

пыдзэ

ucuna tak пыдз -- ucunda takılı olan şeyi ucundan at

 

Мыlэрысэр Данэ хуэдз Elmayı Daneye at.
Мыlэрысэр хадэм идзэ. Elmayı bahçeye at.(içine)
Мыlэрысэр хадэм идз Elmayı bahçeden at.(içinden)
Нанэ шей хуэхь Nineye çay götür
Дадэ мыlэрысэ хуэхь Dedeye elma götür.
Уи анэм псы хуэхь. Annene su götür.
Данэй шэ хуэхь Daneye de süt götür.
Сэр lэнэм тедзэ. Bıçağı masaya at.(üzerine)
Сэр lэнэм тедз. Bıçağı masadan at.(üzerinden)



Telaffuzları iyi öğrenilmesi gereken anlamları ileride kendiliğinden anlaşılacak sözcükler

тедз   тедзэ   идз    идзэ   дэдз   дэдзэ    хэдз   хэдзэ    щыдз
щыдзэ   lудз     lудзэ   тедза   идза   ядза   падза   хуадза   щадза
дадза   иридза   иредзэ   тридза   тредзэ   гуапэ   гуанэ   гуащэ   пагуэ
нагуэ   дагуэ   фагуэ   дзагуэ                    

 

Bu kategoriden diğerleri: « Üçüncü Ders Beşinci Ders »

KÜLTÜR / SANAT

  • Son Eklenenler
  • Çok Okunanlar
  • Rastgele